Jak uzasadniać biznesowe inwestycje? Poziom zaawansowany

Analiza całkowitego kosztu posiadania (TCO)

Rozszerzona analiza rentowności projektu biznesowego powinna uwzględniać koncepcję całkowitego kosztu posiadania (ang. Total Cost of Ownership, TCO). Wskazuje ona łączny koszt instalowania, użytkowania, utrzymywania i pozbycia się aktywów firmy na przestrzeni danego okresu. Obejmuje zatem koszty dotyczące samej inwestycji (CapEx), koszty operacyjne (OpEx), a także zewnętrzne koszty i korzyści, które generuje inwestycja.

Dla przykładu, firma produkująca narzędzia IT, poza nakładami inwestycyjnymi powinna uwzględnić w TCO takie źródła kosztów, jak obsługę, gwarancje, szkolenia pracowników, modernizacje produktów, obsługę ryzyka czy utylizację odpadów. Wówczas, łącząc tak wyznaczony TCO ze wspomnianym w poprzednim artykule wskaźnikiem ROI uzyskujemy rozszerzoną analizę rentowności, która znacząco pogłębia aspekty finansowe przedsięwzięcia, m.in. o bardzo często występujące w przemyśle 4.0 koszty posiadania zasobów technologicznych. Komplet takich informacji pozwala w bardziej racjonalny sposób ocenić poziom wydatków projektu lub obszaru biznesu na tle branży i innych przedsięwzięć. 

Rynek pracy jako element uzasadnienia inwestycji

W procesie analizy rentowności przedsięwzięcia warto uwzględnić również „mniej wymierne” od finansowych elementy prowadzenia biznesu – jak np. sytuację na rynku pracy. Może mieć ona bowiem znaczący wpływ na powodzenie projektu.

Jeśli zakładamy, że na rynku są dostępni kandydaci do pracy, możemy przyjąć, że wraz z realizacją inwestycji wzrośnie wydajność przedsiębiorstwa, jakość funkcjonowania czy też poprawa efektywności maszyn. Jeśli jednak sytuacja na rynku pracy jest trudna i mamy do czynienia z rynkiem pracownika, powinniśmy uwzględnić w analizie koszty ukryte, związane np. z ryzykiem braku realizacji planu ze względu na braki w personelu. Wówczas zwiększa się również niepewność związana z jakością produktu końcowego (z powodu dużej rotacji pracowników), a także rosną koszty rekrutacji.

Uzasadnianie inwestycji na poziomie strategicznym

Najbardziej zaawansowany poziom uzasadniania projektów biznesowych, obejmuje cztery elementy analizy:

• analiza ROI
• uwzględnienie TCO
• porównanie wyników do średniej w branży i jej liderów
• powiązanie rentowności inwestycji z realizacją celów strategicznych

Na tym poziomie bardzo przydatnym narzędziem (szczególnie w kontekście ostatniego z ww. elementów) będzie analiza wskaźnika zwrotu na zainwestowanym kapitale (ang. return on invested capital, ROIC). Informuje on, jak skutecznie dane przedsiębiorstwo wykorzystuje zainwestowane środki do generowania zysków. Innymi słowy – pokazuje on, jaka jest efektywność zainwestowanego kapitału.

W analizie rentowności na poziomie strategicznym warto wykorzystać również wskaźnik kapitału technologicznego (ITA), opracowany przez ASTOR. Pozwala on porównać kapitał technologiczny (który obejmuje linie produkcyjne oraz maszyny i narzędzia) firmy na tle innych przedsiębiorstw. Im większa wartość wskaźnika ITA, tym większa efektywność produkcji i możliwość wypracowania zysku – a co za tym idzie, realizacji celów biznesowych przedsiębiorstwa.

Ponieważ jednak źródłem przewagi konkurencyjnej jest tandem technologia + ludzie, na strategicznym poziomie analizy rentowności warto umieścić elementy analizy kapitału intelektualnego. Pozwoli to uwzględnić nie tylko koszty przeszkolenia pracowników (które ujmowaliśmy już w ramach TCO), ale także potencjalny zysk wypracowany dzięki podniesieniu ich kompetencji.