Robotyzacja przestaje być projektem, staje się kompetencją stałą 

Wśród globalnych imprez poświęconych robotyzacji targi iREX (International Robot Exhibition) w Japonii mają szczególną pozycję. Ta odbywająca się w Tokio, co dwa lata, od 1973 r. impreza przyciąga twórców najnowocześniejszych rozwiązań robotycznych z Japonii i całego świata. Jeśli gdzieś można poczuć, w którą stronę zmierza światowa robotyka i zaobserwować najnowsze trendy w tym obszarze, to właśnie tutaj. Miałem przyjemność uczestniczyć w ostatniej edycji tego wydarzenia (w 2025 r.). To, co zobaczyłem na stoiskach liderów takich jak Kawasaki Robotics czy Epson Robotics, utwierdziło mnie w przekonaniu, że Japonia – kontrolująca po ostatnich akwizycjach blisko 60% światowego rynku robotyki – przestała patrzeć na roboty wyłącznie przez pryzmat wydajności linii produkcyjnych. W kraju tym robotyka zyskuje coraz częściej ludzki wymiar.

Podejście to znajduje odzwierciedlenie choćby w strategii firmy Kawasaki Robotics, streszczającej się w haśle „Meet Your New Buddy” (Poznaj swojego nowego przyjaciela). To radykalna zmiana narracji: robot nie jest już wyłącznie narzędziem ani zagrożeniem (motyw eksploatowany często w narracjach science-fiction), lecz przyjacielem i partnerem, który ma wspierać ludzi w codziennych czynnościach i być niejako przedłużeniem ich ciał. Ma pomagać skuteczniej realizować zadania w pracy, w fabryce, ale też w sytuacjach pogarszającego się zdrowia, czy w sytuacjach ekstremalnych, takich jak gaszenie pożarów w wysokich temperaturach.

Według japońskich liderów w najbliższym czasie robotyka rozwijać się będzie w trzech kluczowych kierunkach:

1. Robotyka przemysłowa będzie zmierzać w kierunku większej elastyczności i łatwości implementacji. Ludziom będzie coraz łatwiej obsługiwać złożone systemy robotyczne, a te będą ich wyręczać w coraz liczniejszych monotonnych zadaniach.

2. Na znaczeniu zyskiwać będzie robotyka społeczna, będąca odpowiedzią na wyzwania związane ze starzejącym się społeczeństwem. Już dziś roboty pomagają w japońskich szpitalach, dawkują leki, opiekują się osobami w podeszłym wieku. Często oferują też formę konwersacji (z wykorzystaniem modułów sztucznej inteligencji lub oferując łatwe połączenia z członkami rodziny i przyjaciółmi), a więc pomagają przeciwdziałać skutkom osamotnienia będącego częstym problemem wśród ludzi starszych.

3. Rozwijać się będzie robotyka medyczna. Od pewnego już czasu roboty chirurgiczne spotykane są na salach operacyjnych, pozwalają na zdalne przeprowadzanie zabiegów. Obecnie nad podobnymi systemami coraz częściej pracują też japońskie firmy, w tym powiązane z Kawasaki Robotics Medicaroid z robotem Hinotori, dążąc do przeniesienia precyzji znanej z hal fabrycznych w kontekst medyczny, do sal operacyjnych. W połowie 2025 roku możemy się spodziewać pierwszych instalacji japońskiego robota Hinotori w Europie. Takich systemów pozwalających chirurgowi operować pacjenta oddalonego o tysiące kilometrów będzie coraz więcej. Zwiększać się będzie także koordynacja neuromotoryczna takich urządzeń.

Rozwiązana robotyczne będą coraz bardziej energooszczędne

Na wszystkie te zmiany nakładać się będzie trend związany z większą świadomością ekologiczną i większą dbałością o oszczędność energii. Przykładowo firma Kawasaki Robotics pokazała na iREX prototypy robotów socjalnych, zasilanych ogniwami wodorowymi. Ta technologia ma szansę przenieść się również na drony transportujące leki między szpitalami oraz autonomiczne maszyny mobilne, co wpisuje się w szerszą strategię ochrony zasobów naturalnych.

Podsumowując, na podstawie tego, co można zobaczyć w Japonii, można stwierdzić, że robotyka będzie w najbliższym czasie przede wszystkim podnosić komfort życia ludzi i wydłużać ich cykl aktywności. Nawet gdy motoryka z wiekiem słabnie, nasza wiedza i doświadczenie mogą być wykorzystane do sterowania maszynami. Robotyka stawać się będzie łatwiejsza, bardziej dostępna, sprzyjająca realizowaniu przez ludzi mniej monotonnych, a bardziej kreatywnych zadań.

Trendy globalne i perspektywa rynkowa

Robotyka to oczywiście nie tylko Japonia. Aby dostrzec bardziej globalne trendy, warto pochylić się nad danymi, które systematycznie zbiera i prognozami, które przygotowuje Międzynarodowa Federacja Robotyki (IFR).

To globalna organizacja pozarządowa non-profit, która stawia sobie za cel promowanie i analizę rozwoju robotyki przemysłowej na całym świecie. Członkami są lokalne organizacje robotyczne z 17 krajów. Nasz kraj reprezentuje Forum Automatyki i Robotyki Polskiej. Szczególny nacisk kładzie na robotykę przemysłową. Według danych IFR globalna wartość instalacji robotów przemysłowych osiągnęła w 2024 roku (najnowsze dane opublikowane w 2025 r.) rekordowy poziom 16,7 miliarda dolarów. Eksperci IFR wskazują na pięć trendów, które będą kształtować branżę w najbliższych latach.

1. Sztuczna inteligencja przyczyni się do wzrostu autonomii robotów

Sztuczna inteligencja przestanie być jedynie dodatkiem, a stanie się fundamentem autonomii maszyn. Analityczna AI już dziś przetwarza dane, wykrywa wzorce i przewiduje awarie w inteligentnych fabrykach. Generatywna sztuczna inteligencja pozwala robotom uczyć się nowych zadań autonomicznie i umożliwia interakcję z człowiekiem za pomocą języka naturalnego.

W najbliższym czasie na znaczeniu zyska hybrydowe podejście łączące oba powyższe rodzaje sztucznej inteligencji, tzw. Agentyczna AI. To takie wykorzystanie sztucznej inteligencji, które pozwala robotom i autonomicznym systemom na wykonywanie konkretnych, złożonych zadań (nie tylko prostych czynności) w rzeczywistych środowiskach, zastępując ludzi w zadaniach znacznie bardziej złożonych niż dotąd.

2. Wzrośnie wszechstronność robotów w związku z konwergencją IT i OT

W ciągu ostatnich lat obserwuje się wyraźny trend polegający na łączeniu systemów IT (świata danych) z OT (operacyjnej kontroli obiektów ze świata rzeczywistego, a więc maszyn i wszelkich urządzeń mechanicznych). Dane z urządzeń mechanicznych są coraz częściej analizowane przez systemy informatyczne (IT), co sprawia, że do systemów OT trafiają zmodyfikowane instrukcje pozwalające na optymalizację wykorzystania maszyn, co w środowiskach produkcyjnych przekłada się na daleko idące usprawnienia procesowe i korzyści finansowe dla przedsiębiorstw.

Ten płynny przepływ informacji między światem cyfrowym a fizycznym stanowi zresztą jedno z fundamentalnych założeń Przemysłu 4.0. Trend związany z nasileniem przepływu informacji między systemami IT i OT sprawi, że roboty zasilane stale napływającym strumieniem danych będą stawać się coraz bardziej wszechstronne.

3. Humanoidy staną na progu komercjalizacji

Roboty humanoidalne, a więc takie, które swoją budową przypominają człowieka, wychodzą już z fazy prototypów. Przez długie lata były jedynie ciekawostką pokazywaną na robotycznych targach. Obecnie mają już pierwsze realne zastosowania, choć są wciąż mocno wyspecjalizowane, np. w logistyce czy rozwiązaniach dla produkcji motoryzacyjnej. Wyzwaniem pozostaje ich adaptacja do rynku ogólnego. Sukces humanoidów zależy od ich niezawodności i efektywności energetycznej, w których to dziedzinach muszą dorównać tradycyjnej automatyzacji.

Rola robotów humanoidalnych w przemyśle i poza nim będzie się jednak zwiększać. Ciekawą kwestią jest debata nad ich konstrukcją: czy w fabrykach, które mają płaskie powierzchnie, humanoidy powinny mieć nogi, czy może efektywniejsze będą koła. Na korzyść nóg przemawia fakt, że cała obecna infrastruktura przemysłowa została zaprojektowana „pod człowieka”. Koła są jednak prostsze konstrukcyjnie i relatywnie niezawodne w odpowiednio przystosowanym środowisku.

4. Rosnącym wyzwaniem będzie bezpieczeństwo i cyberbezpieczeństwo

W dobie chmury i AI, bezpieczeństwo funkcjonalne (ISO) musi iść w parze z cyberbezpieczeństwem. Rosnąca liczba ataków hakerskich na kontrolery robotów oraz obawy o dane zbierane przez czujniki (wideo, audio) wymuszają na producentach deklarowanie pełnej przejrzystości stosowanych komponentów. W tym kontekście istotnym problemem pozostaje zjawisko „czarnych skrzynek” w modelach głębokiego uczenia, gdzie nawet twórcy AI nie zawsze potrafią wyjaśnić, dlaczego robot wyposażony w sztuczną inteligencję podjął taką, a nie inną decyzję.

5. Roboty staną się sojusznikami przedsiębiorców w walce z lukami kadrowymi

Niedobór wykwalifikowanych pracowników jest problemem globalnym. Robotyka nie tylko pozwala realizować zadania, których ludzie nie chcą się podjąć. Staje się też strategią przyciągania młodych talentów do przemysłu, czyniąc miejsca pracy bardziej atrakcyjnymi i mniej obciążającymi fizycznie. Oba trendy będą się w najbliższym czasie nasilać.

Perspektywa polska: statystyki i rzeczywistość

Analizując dane Międzynarodowej Federacji Robotyki dla Polski, zauważamy, że gęstość robotyzacji dla naszego kraju wynosi 81 robotów na 10 000 pracowników, podczas gdy średnia europejska to 148. Dystans jest więc znaczny. Warto przy tym zauważyć, że na przykład u naszych południowych sąsiadów, na Słowacji i w Czechach, rozbieżność ze średnią europejską jest mniejsza ze względu na silną koncentrację sektora automotive. Relatywnie niska gęstość robotyzacji w naszym kraju oznacza, że Polska wciąż ma bardzo duży potencjał rozwojowy. Czy jednak w najbliższym czasie będzie się intensywnie robotyzować? I tak, i nie.

W 2024 roku w Polsce zainstalowano 2344 nowe roboty, co jest wynikiem spadkowym w porównaniu do lat ubiegłych. Główne przyczyny to nasycenie robotami dużych zakładów oraz wyhamowanie inwestycji w branży motoryzacyjnej. To jednak tylko jedna strona medalu. Druga, znacznie bardziej optymistyczna, pokazuje zmianę struktury rynku. Aż 60% nowych aplikacji trafia obecnie do rynku ogólnego (MŚP: branża spożywcza, branża metalowa, meblarska czy papiernicza. Podmioty, które dotąd nie interesowały się robotyzacją, teraz będą nadrabiać zaległości. Presja konkurencyjna rośnie, a szczególnie odczuwa ją sektor MŚP.

Firmy z Niemiec, Czech czy Włoch, które działają przy wyższej automatyzacji, mają niższy koszt jednostkowy, większą powtarzalność, krótszy czas realizacji, a to skutkuje zwiększeniem produktywności marżowej pracy. Dodatkowo firmy inwestujące w robotyzację lepiej sterują zyskiem operacyjnym, ponieważ wpływa to bezpośrednio naprzewidywalność procesów i skalowalność produkcji. Choć sumaryczne dane wskazują na stagnację, wiele polskich przedsiębiorstw staje przed decyzją dotyczącą robotyzacji i to pozwala z optymizmem myśleć o rozwoju sektora w Polsce.

Dodatkowo warto zauważyć, że choć liczba nowych robotów w Polsce nie rośnie z roku na rok, polskie przedsiębiorstwa wciąż te maszyny kupują. W rezultacie stale wzrasta liczba pracujących robotów (te nowe + te kupione wcześniej, które działają zwykle 10–15 lat). W 2024 r. wzrosła o 7% do poziomu 26 400 jednostek. Obserwujemy też, że robotyzacja przestaje być jednorazowym projektem inwestycyjnym. Staje się ona stałym elementem strategii operacyjnej firm. W rezultacie nowoczesne przedsiębiorstwa będą coraz częściej potrzebować interdyscyplinarnych zespołów, które będą potrafiły nie tylko wdrożyć robota, ale stale go optymalizować, serwisować i dostosowywać do zmian rynkowych. W tym kontekście robotyzacja staje się kompetencją podobną do umiejętności czytania – czymś powszechnym i niezbędnym do funkcjonowania w nowoczesnym społeczeństwie.

Podsumowując, trendy z Japonii i dane IFR, także te dotyczące Polski, rysują spójny obraz: robotyka schodzi z piedestału „technologii dla wybranych” i staje się narzędziem dostępnym dla każdego przedsiębiorcy, który chce przetrwać i rozwijać się w warunkach zmieniającej się demografii i rosnących wymagań rynkowych.