SCADA – fundament nowoczesnej produkcji

W świecie nowoczesnego przemysłu, gdzie efektywność i optymalizacja są kluczami do sukcesu, rola wiarygodnych danych staje się kluczowa. Aby skutecznie zarządzać produkcją, menedżerowie potrzebują sprawdzonych systemów informatycznych, które dostarczają informacji w czasie rzeczywistym. Żeby systemy te spełniały swoje zadanie, muszą mieć solidne podstawy – mocny fundament. Takim fundamentem jest system SCADA – wiarygodne i bezpieczne ogniwo zbierania danych, które stanowi bazę dla wszystkich dalszych procesów decyzyjnych.

Obecnie rola systemów SCADA wykracza poza samo sterowanie procesem, a staje się także narzędziem zapewniającym cyfrowe bezpieczeństwo organizacji. W obliczu nadchodzących zmian prawnych i rosnących zagrożeń geopolitycznych cyberbezpieczeństwo systemów przemysłowych (OT) staje się priorytetem biznesowym, a nie tylko technicznym.

Rewolucja NIS2 i nowelizacja KSC: Co to oznacza dla Twojej firmy?

Nowelizacja ustawy o Krajowym Systemie Cyberbezpieczeństwa (KSC), będąca implementacją unijnej dyrektywy NIS2, która weszła w życie 3 kwietnia 2026 r. to regulacja, która ma znacząco zwiększyć nacisk kładziony na cyberbezpieczeństwo w polskich firmach. Wprowadza szereg nowych obowiązków dla przedsiębiorstw. Kluczową zmianą wobec wcześniejszych regulacji tego typu, jest przyjęcie modelu samoklasyfikacji. Podmioty muszą samodzielnie ocenić, czy podlegają przepisom (jako podmioty kluczowe lub ważne) i zgłosić się do odpowiedniego organu w ciągu 6 miesięcy od wejścia ustawy w życie.

Na pełne dostosowanie systemów firmy mają 12 miesięcy, co nie jest bardzo długim okresem. Nowe wymogi obejmują m.in.:

• Wdrożenie systemów zarządzania bezpieczeństwem informacji (opartych na analizie ryzyka).
• Stosowanie zasad tzw. cyberhigieny oraz obowiązkowe szkolenia dla pracowników i kadry zarządzającej.
• Rygorystyczne raportowanie incydentów: 24 godziny na zgłoszenie wstępne i 72 godziny na pełny raport.
• Cykliczne audyty bezpieczeństwa (co najmniej raz na trzy lata w przypadku podmiotów kluczowych).
• Zarządzanie łańcuchem dostaw.

SCADA jako narzędzie budowania odporności

Choć ustawa nie wymusza wprost stosowania konkretnych systemów, to nowoczesna SCADA jest doskonałym narzędziem pozwalającym spełniać rygorystyczne wymogi bezpieczeństwa. Eksperci zalecają podejście Security by Design, polegające na tym, że uwzględnia się zabezpieczenia już na etapie projektowania lub modernizacji systemu, a nie jako opcjonalny „dodatek”.

Praktycznym rozwinięciem podejścia Security by Design jest stosowana w systemach AVEVA filozofia „Czterech Asów”: uwierzytelniania (Authentication), autoryzacji (Authorized), zatwierdzania (Approved) oraz archiwizacji (Archived). Dzięki tym natywnym mechanizmom każda operacja w systemie jest przypisana do konkretnego użytkownika, krytyczne zmiany mogą wymagać wieloetapowej weryfikacji (podobnie jak w bankowości), a każde zdarzenie jest rejestrowane na potrzeby audytów wymaganych przez NIS2. Takie podejście traktuje cyberbezpieczeństwo jako ciągły proces obejmujący nie tylko ochronę i wykrywanie anomalii, ale także sprawne odzyskiwanie sprawności operacyjnej (Recovery) dzięki rzetelnym kopiom zapasowym aplikacji i bibliotek.

Skonfigurowana zgodnie z tym podejściem SCADA ułatwia:

• Segmentację sieci i kontrolę dostępu, co ogranicza skutki ewentualnych ataków.
• Monitoring logów i zdarzeń, co jest niezbędne do szybkiego raportowania incydentów zgodnie z NIS 2.
• Zapewnienie ciągłości działania, która w automatyce przemysłowej jest priorytetem.

Audyt i inwentaryzacja – od czego zacząć?

Proces dostosowania nie musi być rewolucją niszczącą istniejącą infrastrukturę. Kluczem jest audyt zerowy (gap analysis), który pozwala zidentyfikować luki w bezpieczeństwie. Niezwykle ważnym, a często pomijanym etapem, jest inwentaryzacja zasobów. Wiele instalacji przemysłowych pracuje od 20 do 25 lat i brakuje im aktualnej dokumentacji – nie można skutecznie zabezpieczyć czegoś, o czym nie wiemy, że znajduje się w naszej sieci.

Należy również pamiętać, że nawet przy ograniczonym budżecie można osiągnąć wymierne korzyści, stosując zasadę Pareto – wdrożenie relatywnie prostych środków ochrony do zabezpieczenia kluczowych zasobów cyfrowych może znacząco podnieść ogólny poziom bezpieczeństwa systemów informatycznych całej organizacji.

Wysoka stawka: Kary finansowe i odpowiedzialność osobista

Niedopełnienie obowiązków wynikających z NIS2 niesie za sobą dotkliwe konsekwencje, które bezpośrednio dotykają zarządy firm. Kary finansowe mogą sięgać 10 mln euro lub 2% rocznego przychodu dla podmiotów kluczowych. Co więcej, nowelizacja wprowadza imienną odpowiedzialność osób zarządzających, które za uchybienia mogą zostać ukarane grzywną do 600% ich wynagrodzenia lub czasowym zakazem pełnienia funkcji zarządczych.

Partnerstwo w dobie niepewności

Biorąc pod uwagę sytuację geopolityczną i fakt, że Polska znajduje się w czołówce krajów najczęściej atakowanych przez obce służby, cyberbezpieczeństwo jest kwestią przetrwania biznesu. W tym procesie warto postawić na sprawdzonych partnerów z polskim kapitałem i wieloletnim doświadczeniem już na etapie audytu. Firmy integratorskie, takie jak obecna na rynku od 1991 r. GK Transition Technologies, czy dostawca rozwiązań, firma ASTOR – na rynku od 1987 – dostarczają nie tylko technologię, ale i wiedzę niezbędną do bezpiecznego przeprowadzenia modernizacji systemów OT. Wspólne działania tych firm pozwalają na wdrożenie rozwiązań komplementarnych, łączących świat automatyki z rygorystycznymi wymaganiami cyberbezpieczeństwa IT.

Podsumowując: Wiele polskich przedsiębiorstw w przypadku implementacji zaleceń NIS2 zwleka z podjęciem działań. Nie warto jednak odkładać ich na ostatnią chwilę. Rok na dostosowanie systemów przemysłowych to czas, który należy wykorzystać już teraz, zaczynając od rzetelnej oceny stanu faktycznego i zaplanowania modernizacji w myśl zasady obrony w głąb, a więc przez zastosowanie wielowarstwowej ochrony.

Transition Technologies – Control Solutions Sp. z o.o. (TT-CS) wywodzi się z działu Control Solution Center, działającego od lat 90-tych w ramach Transition Technologies S.A. Jako samodzielna spółka, od 2018 roku specjalizuje się w tworzeniu nowoczesnych systemów automatyki przemysłowej, robotyki i cyberbezpieczeństwa.

Firma oferuje kompleksowe usługi inżynierskie, wdrożenia systemów DCS, PLC, SCADA oraz robotyzację linii produkcyjnych. Właśnie dzięki wieloletniemu doświadczeniu w tworzeniu nowoczesnych systemów sterowania, firma doskonale rozumie specyfikę środowisk produkcyjnych, co pozwala oferować usługi inżynierskie i wdrożenia z zakresu cyberbezpieczeństwa, które są w pełni dopasowane do wymagań systemów czasu rzeczywistego, gdzie priorytetem jest ciągłość procesów technologicznych. Wieloletnie doświadczenie oraz indywidualne podejście do projektów pozwalają firmie dostarczać rozwiązania szyte na miarę, wspierane przez certyfikaty ISO 9001, ISO 27001 i ISO 45001. Firma podkreśla swoje polskie pochodzenie i kapitał, co ma szczególne znaczenie w kontekście rosnących wymagań związanych z cyberbezpieczeństwem oraz regulacjami takimi jak NIS2.

Transition Technologies-Control Solutions od wielu lat współpracuje również z firmą ASTOR w zakresie systemów SCADA, infrastruktury sieciowej i rozwiązań bezpieczeństwa. Partnerstwo to zostało docenione m.in. przyznaniem statusu platynowego partnera.

Największe wyzwania organizacji wdrażających wymagania NIS2:

1. Określenie zakresu i odpowiedzialności
2. Inwentaryzacja zasobów i ocena ryzyka
3. Zarządzanie dostawcami i łańcuchem dostaw
4. Budowa zdolności do wykrywania i obsługi incydentów
5. Niedobór kompetencji i zasobów Formalizacja procesów i dokumentacji
6. Połączenie zgodności z realnym bezpieczeństwem

Podsumowując powyższe punkty można powiedzieć, że największym wyzwaniem NIS2 nie jest wdrożenie nowych technologii, ale zbudowanie skutecznego systemu zarządzania cyberbezpieczeństwem obejmującego ludzi, procesy, dostawców oraz środowiska IT i OT.